Przegrzanie organizmu – jak rozpoznać zagrożenie i co robić?

Temperatura to jeden z podstawowych warunków umożliwiających życie na Ziemi. Zarówno zbyt niska, jak i zbyt wysoka może zaburzyć przebieg procesów życiowych – i to nie tylko w skali całej planety. Organizm człowieka również funkcjonuje prawidłowo wyłącznie w określonym zakresie temperatur. Kiedy zostaje on przekroczony – może dojść do poważnych, a nawet śmiertelnych powikłań.

Przegrzanie organizmu - co to właściwie oznacza?

Hipertermia, czyli przegrzanie organizmu, to stan, w którym mechanizmy termoregulacji człowieka przestają skutecznie radzić sobie z utrzymaniem prawidłowej temperatury ciała. Dochodzi do niego najczęściej podczas fal upałów, w wyniku zbyt długiej ekspozycji na wysoką temperaturę otoczenia, przy nadmiernym wysiłku fizycznym lub w zamkniętych, dusznych pomieszczeniach.

Organizm człowieka posiada naturalne mechanizmy obronne – w odpowiedzi na wzrost temperatury uruchamia m.in. produkcję potu i rozszerzanie naczyń krwionośnych w skórze. Gdy jednak te mechanizmy zawiodą, temperatura ciała zaczyna gwałtownie rosnąć. Już powyżej 38°C można mówić o niebezpiecznym przegrzaniu, natomiast przekroczenie 40°C to stan bezpośredniego zagrożenia zdrowia, a nawet życia.

Kto jest najbardziej narażony?

Ryzyko przegrzania dotyczy każdego, jednak szczególnie podatne na skutki wysokiej temperatury są dzieci, osoby starsze, kobiety w ciąży, osoby z chorobami układu krążenia, a także osoby pracujące fizycznie na zewnątrz oraz sportowcy. W ich przypadku objawy hipertermii mogą wystąpić szybciej, a przebieg może być bardziej gwałtowny.

Objawy przegrzania organizmu

Wczesne objawy przegrzania bywają niespecyficzne i łatwo pomylić je ze zwykłym zmęczeniem lub osłabieniem. Do najczęstszych sygnałów ostrzegawczych należą zawroty głowy, uczucie osłabienia, ból głowy, nudności, wymioty, zaczerwienienie skóry, nadmierna potliwość, przyspieszony rytm serca oraz dezorientacja i zaburzenia świadomości. W bardziej zaawansowanym stadium może dojść do udaru cieplnego – groźnego stanu, w którym pojawiają się objawy neurologiczne, drgawki, utrata przytomności, a temperatura ciała przekracza 41°C. To sytuacja bezpośredniego zagrożenia życia, wymagająca natychmiastowej interwencji medycznej.

Dlaczego przegrzanie jest niebezpieczne?

Wysoka temperatura ciała wpływa negatywnie na niemal każdy układ w organizmie. Dochodzi do rozregulowania funkcji układu nerwowego, uszkodzenia tkanek, a przy dłuższym utrzymywaniu się hipertermii – także do niewydolności wielonarządowej. Kluczowym momentem jest tzw. temperatura krytyczna – około 41,5–42°C – po jej przekroczeniu białka w organizmie zaczynają się denaturować, co w praktyce oznacza zatrzymanie podstawowych funkcji życiowych.

Przegrzanie - jak reagować?

W przypadku podejrzenia przegrzania najważniejsze jest szybkie działanie. Osobę przegrzaną należy niezwłocznie przenieść w chłodne, zacienione miejsce i rozpocząć proces schładzania. Można to zrobić:
  • za pomocą chłodnych (ale nie lodowatych) okładów na głowę, kark, pachy i pachwiny
  • poprzez delikatne polewanie ciała letnią wodą
  • umożliwiając wypicie chłodnej wody (jeśli poszkodowany jest przytomny)
W sytuacjach poważniejszych – gdy pojawiają się objawy udaru cieplnego – należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe. Każda minuta może mieć znaczenie.

Jak zapobiegać przegrzaniu?

Najskuteczniejszą formą ochrony jest profilaktyka. Podczas upałów warto:

  • unikać przebywania na słońcu w godzinach południowych
  • pić dużo wody, nawet jeśli nie odczuwa się pragnienia
  • nosić lekką, przewiewną odzież i nakrycie głowy
  • unikać alkoholu i ciężkostrawnych posiłków
  • regularnie robić przerwy w pracy fizycznej lub wysiłku
Warto również zwracać uwagę na osoby z naszego otoczenia – dzieci, seniorów czy sąsiadów – którzy mogą nie zdawać sobie sprawy z powagi sytuacji.

Przegrzania organizmu nie należy bagatelizować!

Przegrzanie organizmu to poważny problem zdrowotny, który w dobie coraz częstszych upałów nie powinien być bagatelizowany. Znajomość objawów oraz wiedza, jak szybko i skutecznie zareagować, mogą uratować nie tylko zdrowie, ale i życie. 

Przejdź do treści