Urazy kończyn mogą zdarzyć się w każdej chwili – na wakacyjnym spacerze, w pracy, podczas uprawiania sportu czy nawet w domu. W sytuacji, gdy dochodzi do zwichnięcia, skręcenia lub złamania, ważne jest szybkie i właściwe działanie. Celem pierwszej pomocy jest nie tylko ulga w bólu, ale również zabezpieczenie uszkodzonej kończyny przed pogłębieniem urazu do czasu dotarcia profesjonalnej pomocy medycznej.
Spokój i bezpieczeństwo - od tego zacznij
Zanim udzieli się pomocy, należy upewnić się, że miejsce zdarzenia jest bezpieczne – zarówno dla poszkodowanego, jak i dla udzielającego pomocy. Jeśli sytuacja wydaje się niebezpieczna (np. ruchliwa droga, ryzyko zawalenia konstrukcji), najlepiej wezwać służby ratunkowe i poczekać w bezpiecznej odległości.
W każdej niepewnej sytuacji warto skonsultować się z dyspozytorem medycznym, dzwoniąc pod numer 999. To on krok po kroku poprowadzi przez proces udzielania pomocy i oceni, czy konieczne jest wezwanie zespołu ratownictwa medycznego.
Komfort i ograniczenie ruchu
Stabilizacja kończyny - kluczowy etap
Jak unieruchomić kończynę?
W przypadku urazu kości kończyny górnej (ramienia, przedramienia, ręki) – należy zadbać o unieruchomienie dwóch sąsiadujących stawów. Rękę można oprzeć na chuście, pasku lub koszuli zawiązanej na szyi.
W przypadku urazu stawu kończyny górnej (bark, łokieć, nadgarstek, palce) – unieruchamia się dwie sąsiednie kości tak, by nie było możliwe zgięcie w bolącym stawie.
Uraz kości kończyny dolnej (udo, podudzie, stopa) wymaga unieruchomienia dwóch sąsiadujących stawów – najprościej będzie ostrożnie przywiązać kończynę do zdrowej nogi z użyciem dostępnych materiałów.
W przypadku urazu stawu kończyny dolnej (biodro, kolano, kostka) – jeśli poszkodowany czuje się komfortowo, nie trzeba zmieniać jego pozycji. W przeciwnym razie należy unieruchomić dwie sąsiadujące kości, np. podkładając pod staw miękkie przedmioty lub stabilizując nogę przy zdrowej kończynie.
Jeśli uraz spowodował zniekształcenie stawu lub kości, nie należy próbować prostować kończyny – może to pogorszyć stan poszkodowanego. Kończynę należy zabezpieczyć w zastanej pozycji.
W przypadku złamania otwartego (gdy kość przebiła skórę) konieczne jest zaopatrzenie miejsca krwawienia opatrunkiem jałowym lub czystym materiałem, a następnie stabilizacja kończyny.
Czego nie robić?
Nie należy podawać poszkodowanemu żadnych leków ani pozwalać mu jeść czy pić – zwłaszcza jeśli nie wiadomo, czy konieczna będzie interwencja chirurgiczna. Jeśli poszkodowany może się poruszać, powinien udać się na szpitalny oddział ratunkowy (SOR) – najlepiej z osobą towarzyszącą.
W sytuacji, gdy nie jest w stanie się ruszyć, konieczne jest wezwanie pogotowia. Podczas rozmowy z dyspozytorem warto podać dokładne informacje o miejscu zdarzenia i rodzaju urazu, a także zostać na linii do czasu otrzymania wszystkich instrukcji.
W przypadku osoby niepełnoletniej, konieczne będzie skontaktowanie się z rodzicem lub opiekunem – jego obecność będzie niezbędna do przeprowadzenia dalszej diagnostyki i leczenia.